BANKALAR

Bono Nedir?

Dünkü yazımızda ekonominin dalları olan makro ve mikro ekonomiler hakkında yazmaya çalışmıştık. Bugünkü yazımızda ise; borçlu tarafından imzalanıp alacaklıya verilen ve belirtilen süre zarfında ödenmesi gereken parayı gösteren belge olan bono hakkında yazmaya çalışacağım.

Bonoda alacaklı (lehtar) ve borçlu (muhatap) taraflar söz konusudur. Borçlu taraflar şirketler veya devlettir. Bu durumda alacaklı taraf ise gerçek kişilerdir. Bono; teminat, ödeme, ispat gibi amaçlar için de kullanılabilir. Bu açıdan bakıldığında şirketlerin çek gibi yoğun olarak kullandığı kıymetli evraklardan biridir. Şirket veya devletlerin finansman ihtiyaçlarının gidermek amacıyla çıkarılan bonolar, belirli bir vadenin sonunda anaparaya eklenen faizle geri ödemesinin yapılmasından, bankadan kredileri ile benzerlik göstermektedir.

Bono Nedir?

Devlet ve kurumsal firmalardan yatırımcıların sabit veya değişken faiz oranlarıyla belirlenen süre içerisinde kredi aldığını gösteren, verilen borç senedine/ belgesine bono denir. Emre itaat senet olarak da bilinir. Yapısı itibari ile düşük risk içerdiğinden, güvenli yatırım araçlarından biri olarak kabul edilir.

Bonolar genellikle devletler, hükümetler, belediyeler ve şirketler tarafından projelerine finans sağlamak için kullanırlar. Bonoların sahipleri borç tutucuları yada kredi sağlayanları konumundadır. Bono işlemi borçlu yada muhatap, bono bedelini ödeyecek kişi ve alacaklı ya da lehtar, bono bedelini tahsil edecek kişi, arasında gerçekleşir. Bonoların vade süresi genellikle 60 günden fazla 300 günden az olmak üzere sınırlıdır.

Bonoların Tahsil Şekilleri

Bonolar iki şekilde tahsil edilebilir. Bono tahsil etmenin birinci yolu vadesi dolan borcun alacaklının ödenecek tutarı alıp karşılığında senedi vermesidir. İkinci yol ise alacaklı vadesi gelmeyen senet için tahsil edeceği kuruluşşa gider ve senedi iskonto yaptırır. Vade süresi dolup ödeme süresi geldiğinde borçlu borcunu bankaya öder. Bu işlemle borçlunun herhangi bir kazancı yada kaybı yoktur fakat banka ve alacaklı avantajlı konumdadır. Bunun nedeni alacaklının vadeden önce tahsilat yapmış olması, bankanın da senet üzerinden bir miktar para kazanmasıdır.

Bonolar bir kredi araçlarıdır. Muhatap borcunu hemen ödememekte, ödemeyi bir süre sonra yapmak sureti ile kredi sağlamış olmaktadır. Aynı şekilde alacaklı da senedi bir bankaya kırdırarak senet tutarını tahsil eder ve bu şekilde bankadan kredi sağlar. Bununla birlikte, özellikle piyasanın ekonomik anlamda güvenli çalışma isteğinin sonucu olarak, bankalarca ya da başka kurumlarca verilen plastik kartların ve çek kullanımının kredili ödeme aracı biçiminde yaygınlaşması nedeniyle bono kullanımı gittikçe azalmaktadır.

Bono Mecburi Şartları

  • Senet metninde “Poliçe” kelimesini ve eğer senet Türkçeden başka bir dilde yazılmışsa o dilde poliçe karşılığı olarak kullanılan kelimeyi,
  • Muayyen bir bedelin ödenmesi hususunda kayıtsız ve şartsız havaleyi,
  • Ödeyecek olan kimsenin (Muhatabın) ad ve soyadını,
  • Vadeyi,
  • Ödeme yerini,
  • Kime veya kimin emrine ödenecek ise onun ad ve soyadını,
  • Düzenleme tarihi ve yerini,
  • Düzenleyenin imzasını, ihtiva eder.

Bono Türleri

Bono Türleri
Bono Türleri

Bonolar basıldıkları yerler ve kullanım amaçları konusunda farklılıklar gösterirler

1- Hazine Bonos’u

Türkiye Cumhuriyeti Hazinesi tarafından basılıp ihraç edilen, vadesi bir yıldan az olan borçlanma devlet menkul kıymetleridir.  Döviz veya Türk Lirası şeklinde olabilir. Devletin kısa zamanda fon elde etmesi amacıya satışa çıkardığı bonolardır. Hazine bonoları devlet güvencesi altında olduğu için risksiz yatırım araçları sayılabilir. Hazine bonoları vade süresine kadar saklanabildiği için faiz oranından kazanç sağlamak için 2. el olarak alınıp satılabilir.

2- Altın, Gümüş ve Platin Bonoları

Borsa İstanbul’da faaliyet gösteren Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Bölümü üyesi bankalar ve aracı kurumları tarafından ihraç edilen altın, gümüş ve platine dayalı bonolardır. Altın, gümüş ve platin bonoları 2 ay ile bir yıl arasında değişen vadelerle ve iskontolu veya iskontosuz olarak ve Türk Lirası veya döviz cinsinden ihraç edilebiliyor.

3- Banka Bonoları

Sermaye Piyasası Kurulu’nun Borçlanma Araçlarının Kurul Kaydına Alınması ve Satışına İlişkin Tebliğine göre bankaların, borçlu sıfatıyla sermaye piyaslarından kaynak sağlamak amacıyla düzenledikleri borçlanma enstrümanlarıdır. En az 2 ay ve en fazla 1 yıllık vadelerle, iskontolu olarak, nominal değerinin altına bir fiyattan  ihraç edilebilen banka bonoları 2.el piyasada veya doğrudan bankalardan ve aracı kurumlardan satın alınabilir.

4- Finans bonosu

Genellikle büyük firmalar, bankalar ve finans kuruluşları tarafından basılıp ihraç edilen ve işletmelerin kısa vadeli finansman ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla çıkarılan borç senetleridir. Geri ödeme süreleri 9 ayı geçemez.

Bono Tahvil Nedir?

Bono ve tahvil devletlerin, yerel yönetimlerin ve şirketlerin kaynak sağlamak için kısa ve uzun vadelere ihraç ettikleri, borsada işlem gören menkul kıymet niteliğindeki borçlanma senetleridir.

Bono ve Tahvil Farkı

Bono ile tahvil arasındaki en temel fark bononun en fazla 1 yıl, tahvilin ise en az 1 yıl en çok 30 yıl vadeli olmasıdır. Ayrıca bonolar iskontolu ve kuponsuz olarak ihraç edilirken, tahviller iskontolu veya sabit ve değişken faizli kuponlu olarak ihraç edilebilirler.

Poliçe Nedir?

Kıymetli evrak olan poliçe bir ödeme emridir. Poliçede üç taraf vardır; düzenleyen (Keşideci), poliçede yazılı tutarı lehdara ödemekle yükümlü olan (Muhatap) ve poliçede yazılı tutarın ödeneceği kişi (Lehtar).

Poliçe ve Bono Farkı

Şekilde şartları açısından benzerlik taşıyan poliçe ile bono arasında bazı önemli farklar vardır;

  • Bononun bir muhatabı bulunur oysa poliçenin üzerine birden fazla muhatap yazılabilir. Bütün muhataplar poliçeyi ayrı ayrı kabul etmek zorundadırlar ve alacaklıya karşı müteselsilen sorumludurlar.
  • Bonunun aksine keşideci kendi üzerine poliçe keşide edebilir.
  • Bonoda sadece 2 taraf bulurken poliçenin 3 tarafı vardır.
  • Bonodan farklı olarak poliçeye faiz şartı eklenebilir. 

Bono ve Senet Farkı

Her iki belge de belli bir tutarın ödenmesini taahhüt etmesine rağmen bono ile senet arasında önemli farklar vardır:

  • Bono, Türk Ticaret Kanununa göre kıymetli evrak ve Türk Ceza Kanununa göre resmi belge sayılırken senet kıymetli evrak veya resmi belge olarak sayılmaz,
  • Bonun geçerli olabilmesi için şekil şartlarına uygunluk gerekirken senetlerde herhangi bir şekil şartı aranmaz.
  • Bono, para ve maddi haklar gibi alacaklar için düzenlenirken senet ayrıca edimlerin yerine getirilmesi şartını içerebilir.
  • Bononun taraflarından sadece birisi borçlu olurken senet taraflarının her ikisi de borçlu olabilir.
  • Senetler TBK (Türk Borçlar Kanunu) bonolar ise Türk Ticaret Kanununa (TTK) hükümlerine tabidir.

Bir önceki yazımız olan Emtia Nedir? başlıklı makalemizde Emtia Çeşitleri Nelerdir? ve Emtia Nedir? hakkında bilgiler verilmektedir.

Zahir Nazlı

Genç, yakışıklı, dinamik, kendini okumaya ve yazmaya adamış karizmatik bir karakter.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu