BANKALAR

Borsa Nedir?

Dünkü yazımızda enflasyon kavramının tam tersi olan ve ekonomik krizlerin yaşandığı dönemlerde ortaya çıkan iktisadi gelişme olan deflasyondan bahsetmiştik. Bugünkü yazımızda ise aracılar sayesinde alıcı ve satıcıların karşılaştığı teşkilatlandırılmış pazar olan borsa hakkında yazmaya çalışacağız.

Birikimlerin çeşitli birikim araçları ile değerlendirildiği kurumsal piyasalar olarak tanımlanmaktadır. Borsada, değerli metaller, hisse senetleri, emtialar, devlet tahvilleri gibi birçok yatırım aracı vardır. Ana para ile alım satım imkanı sağlayan mekan olarak tanımlanmaktadır. Günümüzde dünya ekonomisi ve finansal piyasaların ayrılmaz bir parçası olan hisse senedi borsaları 1600 ve 1700’lü yıllarda yaygınlaşmaya başladı. Hisse senedi kavramının ortada olmadığı  dönemlerde bile dünyanın bir çok noktasında bulunan borsalarda farklı borçlanma araçları kullanılmaya emtialar el değiştirmiştir.

Borsa; dünyanın ilk düzenli borsası olarak kabul edilen ve 1531 tarihinde Belçika’da kurulan Antewerp Borsasında hisse senedi değil kamu ve özel borçlanma araçlarına ilişkin menkul kıymetler alınıp satılıyordu. 1602 yılında kurulan Amsterdam Borsası ilk hisse senedi borsası olarak kabul edilmektedir. 19.yüzyılda kurulan Chicago Ticaret Borsası ise modern anlamda spot ve vadeli işlem piyasalarından oluşan ilk emtia borsasıdır.

Borsa Nedir?

Alım satıma konu olan mal, hisse senedi, tahvil, bono, menkul kıymet, kıymetli evrak ve madenlerin, belli kurallar çerçevesinde alıcısı ile satıcısını buluşturan kurumsal piyasalara verilen isimdir. Alıcı ile satıcının bir araya gelmesine gerek yoktur. Tarafların yapmak istedikleri işlemleri ve talimatları işletmeciye göndererek işlemleri gerçekleştirirler. Yapılan tüm bu alım – satım işlemleri, elektronik ortamda arz ve talebe göre gerçekleşir ve arz-talep ilişkisinin seyrine göre değişebilmektedir. Borsa; Yatırımcıların alım satım yaparak kısa ve uzun vadeli fiyat değişimlerinden kar elde etmeye çalıştıkları platform olarak da tanımlanabilir.

Menkul kıymetler borsalarında, hisse senedi, tahvil, bono, yatırım fonları gibi kıymetli evraklar işlem görürken, ticaret borsalarında ise altın gümüş, platin gibi değerli madenler, petrol ve doğal gaz gibi enerji sektörü ürünleri, döviz pariteleri, kahve, pamuk buğday gibi tarım ürünleri spot piyasalarda işlem görürler. Dayanak varlığa dayalı future, forward ve opsiyon kontratları ise vadeli işlemler ve opsiyon piyasasında (VİOP) alınıp satılır.

Borsa Yatırım Araçları

Borsa Yatırım Araçları
Borsa Yatırım Araçları

Borsa sadece hisse senedi değil, çok çeşitli yatırım araçları alınıp satılabilir.

1- Kıymetli Evraklar; İşlem hacmi en yüksek olan yatırım aracıdır. Sermaye şirketlerine ait ortaklık paylarını gösteren hisse senetleri, 1 yıldan kısa vadeli devlet tahvilleri olan Hazine Bonoları risksiz yatırım kategorisinde yer alır.

2- Emtia; Altın, gümüş ve platin gibi değerli madenler, petrol, doğal gaz gibi enerji piyasası ürünleri, kahve, pamuk ve tahıllar gibi tarım ürünleri emtia piyasalarında fiziki teslim veya kontrat alım satımı biçiminde işlem görmektedir.

3- Türev Ürünler; Vadeli işlem piyasalarında hisse senedi, döviz, endeks, emtia gibi dayanak varlıkların future, forward ve opsiyon kontratları adı verilen vadeli işlem sözleşmelerinin yapıldığı ve el değiştirdiği işlemlerdir.

4- Varantlar; Opsiyon kontratlarına benzeyen ve kaldıraçlı yatırım aracı olan varantlar, türev araçlar gibi kontrat olarak değil menkul kıymet olarak işlem görürler. İşlem maliyetlerinin düşük olması nedeniyle bireysel yatırımcı için daha uygundur.

5- Borsa Endeksleri; Endekse dahil edilen hisse senetlerinin toplu performansı endeksin performansını gösterir ve endeksin içerdiği hisse senetlerinin işlem gördüğü piyasanın genel performansı hakkında bilgi verir. Her borsada çok çeşitli endeksler mevcuttur. Bir çok borsa endeksi de diğer yatırım araçları gibi alınıp satılabilmektedir.

6- Döviz; Döviz işlemlerinde yatırımcılar belirli döviz paritelerine yatırım yaparlar. Döviz yatırımında paritede yer alan para birimlerinden diğerine karşı değer kazanması beklenen para birini satın alınırken diğer para birimi satılır.

Borsa’da Nasıl İşlem Yapılır?

Yatırımcının SPK lisansına sahip bir kuruluş veya bankaya hesap açtırması gerekmektedir.

Borsa’da Yatırım Hesabı Nasıl Açılır?

Borsada yapılan tüm işlemler, yatırım hesabını açacak, işlemler aracı kurum kanalıyla gerçekleştirmek durumunda olduğundan seçilecek aracı kurumun beklentileri karşılayacak nitelikte olması çok önemlidir. Aracı kurumun bir şubesine şahsen giderek aracılık hizmetleri çerçeve sözleşmesini ve sermaye piyasası işlemlerine ilişkin risk bildirim formunu okuyup imzalayarak teslim edildiği takdirde yatırım hesabı aktif hale gelecektir.

Risk Bildirim Formu Nedir?

Risk bildirim formları, yatırımcıyı çeşitli sermaye piyasası araçlarına ilişkin riskler hakkında bilgilendirmek üzere hazırlanmış belgelerdir. SPK, risk bildirim formlarının yatırım hesabı açtırmak isteyen yatırımcılar tarafından okunduğunun ve anlaşıldığının belirtilerek imzalanmasını zorunlu kılmıştır. Yatırım hesabı açan tüm yatırımcılar sermaye piyasası araçları genel risk bildirim formunu imzalamak zorundadır.

Borsada Nasıl İşlem Yapılır?

Borsada işlem yapan yatırımcılar aracı kuruluşun sağladığı online işlemler aracılığıyla verilen talimatla miktar ve fiyat bazında otomatik olarak eşleştiğinde alım veya satım işlemi gerçekleştirilir. Yatırımcının ilettiği emrin gerçekleşebilmesi için emri karşılayabilecek miktarda ve aynı fiyattan bir satış emrinin borsaya iletilmiş olması gereklidir. Borsada emirlerin gerçekleşebilmesi için arz ve talebin karşılanabilir olması gerekir. Aksi takdirde emir gerçekleşmez, gerçekleşmeyen emriler, yatırımcının emri girerken belirttiği tercihe göre ya beklemede kalır ya da gün sonunda iptal edilir. Borsalarda işlem gören yatırım araçlarının fiyatı arz ve talebe göre piyasada anlık olarak belirlenir. Arz ve talep ve buna bağlı olarak varlıkların piyasa değerleri makroekonomik verilerden, politik ve ekonomik belirsizlik ve istikrarsızlığa, yatırımcıların geleceğe yönelik beklentilerindeki değişiklikten iklim koşullarına, uluslararası ilişkilerden, jepolitik gelişmelere ve teknolojik yeniliklere kadar çok çeşitli faktörlere bağlı olarak değişir.

Borsa Yatırım Stratejisi Nedir?

Borsada yapılacak yatırımlar için bir hedef ya da strateji oluşturulması gerekmektedir. Alınan hisse senedinin fiyatının ters yönde hareket etmesi durumunda katlanılabilir zararın ve anaparanın ne kadar miktarda kayıp yaşanacağının kestirilmesi öngörülmelidir. Belirlenen bu strateji ile birlikte piyasada oluşacak ters hareketler ile karşı karşıya kalındığında panik yaşanmaz.

Bir strateji belirlenmiş ise yatırımlara daha rasyonel yaklaşılabilir ve sürekli yapılan hatalara düşülmez.

BİST Nedir?

Borsa İstanbul’un kısa adıdır.

BİST 100 Nedir?

BİST 100 Borsa İstanbul’da Ulusal pazarda işlem gören hisse senetleri arasından en yüksek piyasa değerine ve işlem hacmine sahip 100 hissenin dahil edildiği bir gösterge endeksidir. BİST 100 dışında BİST 50, BİST 30 gibi işlem hacimlerine ve piyasa değerlerine göre seçilen hisselerin yer aldığı farklı pay endeksleri ile BİST BANKA, BİST TURİZM gibi sektörel pay endeksleri, BİST İZMİR gibi şehir endeksleri, kar payı dağıtan hisselerden oluşan BİST TEMETTÜ endeksi gibi pay endeksleri mevcuttur.

Bir önceki yazımız olan Deflasyon Nedir başlıklı makalemizde Deflasyon Etkileri, Deflasyon Nedir? ve Deflasyonun Türleri hakkında bilgiler verilmektedir.

Zahir Nazlı

Genç, yakışıklı, dinamik, kendini okumaya ve yazmaya adamış karizmatik bir karakter.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu