BANKALAR

Cari Açık Nedir?

Ülkemizde ve tüm dünyada finansal piyasalarda önemli bir etken olan ülke ekonomilerinde kısa ya da uzun vadede hissedilen. Oranları ile piyasaları etkileyen, Cari açık nedir, nasıl oluşur ve açık nasıl kapanır? Sorularına yanıt bulmaya çalışacağız.

Ekonomilerdeki dalgalanmalar,  düşüşler, durgunluklar ve tüketici harcamalarında yaşanan düşüşler sebebi ile ithalat ihracat dengesinde de düşüşler ya da artışları meydana getirir. Yaşanan bu hareketlilik cari açık dengesizliğini oluşturur. Rekabetin olmadığı ekonomilerde fiyat ve maliyetlerin artmasıyla rekabetçi bir piyasaya sahip ekonomilerden ithalat yapmak her zaman daha cazip hale gelir.

Ödemler dengesi evrensel ve küresel piyasalar ile bağlantılı olduğu için ABD para birimi olan dolar ile ifade edilmektedir. Doların en fazla kullanılan para birimi olmasından kaynaklanmaktadır. Çünkü tüm dünyada emtiaların (Değerli madenler, petrol, hububat, altın, teknolojik ürünler vb.) dolar bazlı ticareti yapılmaktadır. Ülkelerde haliyle dolar türünden borçlanmaktadır.

Cari Açık Nedir?

Bir ülkenin iç piyasada ürettiği malların ihracı karşılığında elde ettiği gelirin, ülkenin yurt dışından ithal ettiği mal ve hizmetlere ödediği rakamın altında kalmasıyla oluşur. İhracından daha fazla ithal ettiği durumdur. Ödemler dengesinin önemli bir kalemini oluşturur.

Cari ödemler dengesi, ödemeler dengesi bilançosunun dış ticaret, yatırım gelirleri, hizmetler, ve cari transferler dengelerinin toplamından oluşur. Uluslar arası mal ticareti ( ithalat-ihracat); hizmetler hesabı (turizm, sigortacılık, taşımacılık gibi hizmet ticareti) ve transferler hesabından oluşur. Cari açığın artması ise ülkenin kazandığından daha fazla dövizi harcadığı anlamına gelir ki bu durum ülke ekonomileri için önemli tehditler oluşturur.

Açık Nasıl Oluşur?

Açık Nasıl Oluşur
Açık Nasıl Oluşur

Cari açık üç durumda oluşur;

1- Uluslararası Mal Ticareti; Ülkeler arasında yapılan mal ticareti ile birlikte ithalat ihracat dengesizliği sonucunda ortaya çıkan dalgalanma ile oluşur.

2- Hizmetler Hesabı; Turizm, taşımacılık ve hizmetlerden kaynaklı dalgalanmalardan oluşur.

3- Transfer Hesabı; Yurt içinde çalışan yabancı vatandaşlar ile yurt dışında çalışan ülke vatandaşlarının getir götür yaptıkları dövizlerin dengesizliğinden oluşur.

Cari Açık Nasıl Kapanır?

Açığı düşürmek ya da tamamen bitirmek için ithal edilen malların yerine ihraç malların değeri artırılabilir. Ayrıca ithal mallara kota koyup, vergi oranları yükseltilip ülke içinde dolaşımı kısıtlanabilir. İthalat odaklı politikalar yerine ithal ikameci sanayileşme gibi ülke mallarının küresel pazarda rekabetçiliğini arttıran politikalar izlenerek üreticiler ihracata yönlendirilebilir. Ulusal para değerini diğer döviz türlerine göre devalüasyon ile geliştirip ülkenin mallarının ihracatı ucuzlaştırılabilir.

Cari Açığın Nedeni

Cari açığın nedenlerinin başında; aşırı yüksek döviz kuru, kontrolsüz ekonomik büyüme, rekabetçilik ve bununla beraber ihracat sektöründeki düşüş, yüksek enflasyon, diğer ülkelerde yaşanan durgunluklar, aşırı borçlanma, cari açığı finanse etmek için  boşa giden finansal akışlar gelmektedir.

Ödemeler Dengesini Oluşturan Hesaplar?

Hesaplama yapılırken ülkenin diğer ülkeler ile finans ödeşme durumuna bakılır. Ödeşmeler cari denge ve sermaye hesabı olarak ikiye ayrılır.

Cari Hesap veya Cari Denge

Bir ülkeye döviz giriş çıkışını sağlayan, mevcut mal ve hizmetlerin alım satımı, yabancı ülkelerde yapılan yatırımlardan elde edilen gelirler ve karşılıklı transferlerin yer aldığı, dış ticaret dengesi, net gelir, doğrudan transferler ve varlık gelirleridir. Kendi içinde dörde ayrılır.

1- Dış Ticaret Dengesi; Bir ülkenin ihraç ettiği mal ve hizmetlerden sağladığı gelirler ile ithal ettiği mal ve hizmetlere ödediği bedel arasındaki farkı ifade eden dış ticaret dengesi mal ve hizmetler dengesi hesaplarından oluşur.

2- Mal Dengesi; Bir ülkenin yurt dışından aldığı toplam malların mali değeri ile yurt dışına sattığı tüm malların toplam döviz gelirlerinin arasında oluşan farktır.

3- Yatırım Gelirleri Dengesi; Yabancı ülkelerin yatırım yaptığı bir ülke ile yine aynı ülkenin yatırım yaptığı ülkelerin hizmet sektörü açısından ödediği döviz miktarının arasında oluşan farktır.

4- Cari Transfer/Doğrudan Transfer; Bir ülkenin yurt dışında yaşayan vatandaşlarının ülkelerine katkı sağladıkları döviz miktarıdır. Yurt dışında çalışan kişilerin ülkeye gönderdikleri paralar, ülkeye gelen doğrudan yabancı yardımlar ve doğrudan yabancı yatırımlar ve banka kredilerinden oluşur. Mal, hizmet ve sermaye giriş ve çıkışlarını gösterir. Bu kaleme İkincil gelir dengesi adı da verilir.

5- Hizmetler Dengesi; Bir ülkenin yurt dışındaki herhangi bir ülkeden aldığı turizm vb. hizmetler sonucunda ödediği döviz miktarıyla yurt dışında herhangi bir ülke için sağladığı hizmet servisi için aldığı döviz miktarının arasındaki farktır.

6- Net Gelir Dengesi; Bir ülkenin vatandaşlarının yabancı ülkelerde edindikleri portföy varlıkları ve doğrudan veya dolaylı yatırımlardan elde ettikleri kar payı, sermaye kazancı, faiz vs. gibi gelirler ve yurt dışında çalışan kişilerin kazandığı ücretler ile aynı şekilde yabancılara ödenen kar payı ve faiz ile ücretler arasındaki farktır. Birincil gelir dengesi adı da verilen bu kalemde gelirlerin giderlerden az olması cari açığın artmasına neden olur.

7- Varlık Gelirleri; Yabancıların mevduatları, yabancı bankaların sağladığı krediler, yabancılar tarafından satın alınan devlet tahvilleri, hisse senetleri özel şirket tahvilleri, yabancılara borçlanılan paralar. Yeniden yatırıma dönüştürülen karlar, hisseler ve borçlar gibi yabancı devletlerin yaptığı doğrudan yabancı yatırımlar. Yabancılara olan diğer borçlar, yabancı devletlerin sahip olduğu varlıklar, yabancı devletlere gönderilen paraları kapsar. Varlık gelirlerinin varlık giderlerden fazla olması cari açığın artmasına neden olur.

Sermaye Hesabı

Yabancı ülkelere yapılan özel ve kamu yatırımları veya verilen kredilerle, ülkeye yapılan yabancı yatırımlar veya verilen yurt dışından alınan kredileri gösterir. Cari hesap açık verdiği zaman ödemeler dengesi sermaye hesabı ile denkleşir.

Resmi Rezervler

Bir ülkenin resmi altın ve döviz rezervlerini gösterir.

Toplam ithalat giderleri ile toplam ihracat gelirlerinin eşit olduğu durumda dış ticaret denkliği sağlanır. Toplam ihracat gelirlerinin toplam ithalat giderlerini aşması durumda dış ticaret fazlası,toplam ithalat giderlerinin toplam ihracat gelirlerini aşması durumunda ise dış ticaret açığı oluşur.

 

 

 

 

Bir önceki yazımız olan Faiz Nedir? başlıklı makalemizde Faiz Çeşitleri, Faiz Nedir? ve Küresel Piyasalardaki Faiz Türleri hakkında bilgiler verilmektedir.

Zahir Nazlı

Genç, yakışıklı, dinamik, kendini okumaya ve yazmaya adamış karizmatik bir karakter.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu