EKONOMİ

Deflatör Nedir?

Deflatör

Dünkü yazımızda; merkez bankasının görevlerinden olan faiz oranlarına etkisi ve neden faiz oranlarında neden değişikliğe gider? Sorularına yanıt bulmaya çalışmıştık. Bugünkü yazımızda ise; Bugünün fiyatlarıyla hesaplanmış bir iktisadi büyüklüğü baz alın sabit bir yılın fiyatlarına göre hesaplamak için kullanılan deflatör nedir ve ekonomi piyasalarına yansımalarından bahsetmeye çalışacağım.

Deflatör Nedir?

İngilizce’de kullanılan deflate sözcüğünün indirmek, indirgemek ve söndürmek anlamlarında kullanılan dilimize geçmiş bir kavramdır. Deflatör daha çok İngilizce inflate sözcüğünün dilimizde karşılığı olan şişirilmiş anlamında kullanılan Enflasyonun zıttı bir kavram olarak kullanılmaktadır.

Parasal kavramlar ile ifade edilen iktisadi faktörlerin değerinin olması yani gerçek değere çevrilmesinde kullanılan, fiyat endeksini ifade eden bir kavramdır. İsim belirtilip yapılan dizileri gerçek dizilere dönüştürmek için kullanılmaktadır. Ülkemizde nominal gayri safi milli hasıla değerlerinden gerçek ya da sabit fiyatlar ile GSMH’ye ulaşmak için uygulanan fiyat değişikliklerini ayırt eden endekse, milli gelir Deflatörü (İndirgeyici) denilmektedir.

Para kıtlığı destekleyici faktördür. Etkenlerin başında faizlerin artırılması, tasarruf, kredilerin daraltılması, paraların geri çekilmesi gelmektedir. Bir ülkede bir yıl içerisinde mal ve hizmetlerin ortalama fiyat artışlarını belirtir. Parasal kavramlar ile ifade edilen etkenin değerinin gerçek değere çevrilmesinde kullanılan fiyat endeksidir. Aynı zamanda fiyat düşürücü etken olarak da kullanılır.

Ekonomide deflatör etkisi yaratan durumlar;

  • Bankaların mevduat ve kredi çarpanlarını küçültmesi
  • Faiz oranlarının artırılması
  • Kredilerin alt limitten verilmesi ve açık piyasa faaliyetleri ile satın alma gücü fazlasının geri çekilmesi.
  • İthalat için açılan akreditif teminatının yüksek tutulması ve merkez bankasında bloke edilmesi.
  • Devlet harcamalarında ve her çeşit yatırımlarda, bir devreden diğerine gelişme temposunun yavaşlaması.
  • Gelir seviyesinin yükselmesine paralel olarak marjinal tüketim eğiliminin müterakki oranlarda artış kaydetmesi.

Gayri Safi Milli Hasıla Deflatörü Nedir?

Gayri Safi Milli Hasıla Deflatörü Nedir
Gayri Safi Milli Hasıla Deflatörü Nedir

Gayri Safi Milli Hasıla değerlerinden enflasyonun çıkarılmasıdır. GSYH deflatörü Nominal GSYH’nin, Reel GSYH’ye oranı olarak ifade edilebilir. Genellikle oransal olarak gösterilmektedir. Esas alınan yılın mal ve hizmet fiyatı seviyelerini ve fiyat değişimlerini ölçen endekse denir. Cari yıl ile baz alınan yıla geçişte deflatördeki değişim enflasyonu vermektedir. Enflasyonu ölçmenin başka bir yöntemi de tüketici fiyat endeksidir. Tüketici fiyatları endeksinde oldugu gibi sadece belirli ürünler üzerinden degil de tüm ürünler yani toplam GSYİH üzerinden fiyat endeksindeki değişimi gösterir. Bu yüzden enflasyonu belirlemede tüketici fiyat endeksinden daha hassas ve gerçeğe yakındır.

Hammadde, maliyet, ücretler gibi değerlerin gerçeğe dönüşmesidir. Yurtiçindeki malları kapsayan ve bu malları fiyat artışlarının etkilerini gidermek için kullanılan fiyat indeksidir. Fiyatlar genel düzeyindeki artışların hafifletici aynı zamanda deflasyonist eğilimi destekleyici durumu belirten terimdir.

TÜFE (Tüketici Fiyat Endeksi); hane halklarının tüketimine yönelik mal ve hizmet fiyatlarının zaman içindeki değişimidir. Tüketici fiyatları endeksi bireylerin ortalama tüketim kalıplarını yansıtan bir mal ve hizmet sepetinin aylık dönemler itibarıyla fiyat değişimini ölçmektedir.  Her yıl Aralık ayı itibari ile, yeni maddeler endekse dahil edilmekte ya da önemini kaybeden maddeler endeksten çıkarılmakta ve yeni ağırlıklar endeks hesabında kullanılmaktadır.

ÜFE (Üretici Fiyat Endeksi); üretim sürecinde girdi olarak kullanılan maddelerin fiyatlarındaki değişimleri ölçen endekstir. Üç farklı ÜFE hesabı bulunmaktadır.

1- Yurtiçi Üretici Fiyat Endeksi

2- Yurtdışı Üretici Fiyat Endeksi

3- Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksi

Ülkemizde söz konusu endekslerin hazırlanması ve kamuoyuna açıklanmasından sorumlu kuruluş Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)’dir.

Bir önceki yazımız olan Merkez Bankası Faiz Oranlarını Nasıl Belirler? başlıklı makalemizde Faiz Oranları Hangi Durumlarda Değişir?, Faiz Oranları Neden Değişir? ve Merkez Bankası Faiz Oranları Belirleme Yöntemi hakkında bilgiler verilmektedir.

Zahir Nazlı

Genç, yakışıklı, dinamik, kendini okumaya ve yazmaya adamış karizmatik bir karakter.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu