EKONOMİ

Döviz Kuru Nedir?

Ekonomik terimlerin hayatımızı en fazla meşgul ettiği dönemlerden birini yaşamaktayız. Senetler, kıymetli evraklar, döviz işlemleri likidite vb. Nakdi ihtiyaçları karşılayacak emtialar daha yoğun olarak kullanılmaya başlandı. Önceki yazılarımızda Likiditeden bahsetmiştik. Bugünkü yazımızda ise döviz (para), döviz kuru nedir ve kurlar nasıl hesaplanır? Konularından söz etmeye çalışacağız.

Döviz borsaları, genellikle farklı coğrafi bölgelerde faaliyet gösterseler de genel olarak çeşitli elektronik haberleşme  ve teknolojik ürünler vasıtasıyla da birbirleri arasındaki iletişim ve etkileşimi sağlarlar. Ayrıca günün her saatinde farklı ülkelerin döviz piyasası açık bulunmaktadır. Bu da ülkeler arasındaki saat dilimlerinin birbirinden farklılık göstermesinden kaynaklanmaktadır.

Ülkemizdeki döviz ve döviz kurları hareketlerine Osmanlı döneminde rastlamak mümkün değildir. Lozan Antlaşması’ndaki kısıtlama ve engellerin sona ermesi ile birlikte, 20 Şubat 1930  tarihinde çıkartılan Türk Parasının Kıymetini Koruma Kanunu ile birlikte, döviz işlemlerini düzenleme yetkisi Maliye Bakanlığı’na verilmiştir. Bununla birlikte de yoğun bir şekilde döviz kontrolünün uygulamaya başlaması görülmüştür. İleri ki tarihlerde de yerleşik kişilere sınırsız döviz bulundurma hakkı tanınmaya başlanmıştır.

Döviz ve Döviz Kuru Nedir?

Döviz Kuru Nedir
Döviz Kuru Nedir

Yabancı ülkelerde kullanılan ulusal para birimine döviz, ulusal bir para biriminin başka bir ülke para birimine karşı değerine ise döviz kuru denir. Başka ifade ile milli paralar arasındaki değişim oranı olarak da açıklanabilir.  Ülkeler arası ticaretlerde kullanılan takas araçları olarak da isimlendirilebilir. Bütün ülkelerin kullandığı para birimlerinin kendi ekonomisinin durumuna bağlı olarak ulusal piyasalarda karşılığı bulunmaktadır. Döviz kurundaki artışlara bağlı olarak yaşanacak yükselişlerde iç piyasadaki yabancı para değer kazanırken ulusal para değer kaybeder. Döviz kurunda yaşanacak düşüşlerde ise ulusal para değer kazanırken yabancı paralar değer kaybeder. Ekonomik ve siyasi faktörler başta olmak üzere daha istikrarlı olan ülkelerin para birimlerinin değeri, diğerlerine oranla daha yüksektir.

Döviz kuru, alış ve satış işlemleri olarak iki farklı şekilde işlem görür. Alış kuru, ulusal veya kullanılan para birimi üzerinden bir diğer para biriminin arasındaki farkı temsil eder. Satış kuru ise tam tersine, ülkede bulunan bir para biriminin bir başka para birimi değeri üzerinden yapılacağı satış kurunu temsil eder. Türkiye’de döviz kurlarını üçe ayırmak mümkündür- Merkez Bankası’nın belirlediği kurlar, bankaların ve özel finans kuruluşlarının belirlediği kurlar, ve serbest piyasa kurları. Merkez Bankası kurlara müdahale eder, ve bu durum piyasada üç temel sistemi doğurur:

1- Esnek Piyasa Döviz Kuru; Merkez Bankası’nın, piyasaya müdahalede bulunmadan önce kurun serbest bir şekilde dalgalanmasına izin verdiği esnek bir sistemdir.

2- Sabit Kur Sistemi; Merkez Bankası’nın piyasalara müdahale edip döviz kurunu dengede tuttuğu sistemdir.

3- Denetimli Kur Sistemi; Merkez Bankası’nın döviz kurlarındaki dalgalanmaları kontrol etmeyi amaçladığı sistemdir.

Döviz Kuru Çeşitleri Nelerdir? 

  • Nominal Kur: Yabancı para birimlerinin ulusal para birimi karşısındaki değeridir.
  • Reel Kur: Ticaret haddi, olarak da bilinen reel döviz kuru, bir ülkenin para biriminin, yabancı bir para birimi karşısındaki satın alma gücünü ifade eder.
  • Çapraz Kur: Yabancı paraların bir başka yabancı para birimine olan kur değeridir.
  • Efektif Kur: İki yabancı döviz kurunun birbirine olan ortalamasının hesaplanmasıyla bulunur.
  • Dalgalı Kur: Piyasadaki koşullara göre inip çıkabilen döviz kuruna denir.

Alış ve Satış Kur Farkı Nedenleri

  • Döviz işlemlerinin miktarı fazla olursa alım satım marjı düşük olur.
  • Döviz piyasası istikrarsızsa  marjlar yüksektir.
  • İstikrarsızlık beklentileri kar marjını artırır.

Döviz Arbitrajı Nedir?

Bir döviz, menkul kıymet, mal veya üretim faktörünün belli bir andaki fiyat farklılığından yararlanmak üzere, bu varlığın eşanlı olarak alınıp-satılmasına arbitraj denir. Risksiz ve anında oluşu arbitrajı, spekülasyondan farklılaştırır. Yer arbitrajı ve çapraz kur farkına dayalı arbitraj olarak ikiye ayrılır.

Döviz Spekülasyonu Nedir?

Geleceğe yönelik bir belirsizlik durumunda, bir kimsenin kendi tahminlerine dayanarak değer düşükken satın alma yüksekken satma işlemidir.  Spekülasyon, ödemeler bilançosu, faiz ve enflasyon oranları, ihracattaki gelişmeler, dış borç ödemeleri gibi etkenleri dikkate alınarak yapılır.

Konvertibilite Nedir? Bir ülke yerel parasının döviz piyasasında öteki ülke paralarına serbestçe takas edilmesidir.

Tek Fiyat Kanunu Nedir? Ulaşım masraflarının ve ticaret engellerinin olmadığı varsayımı altında. Yurtiçi ve yurtdışı fiyatlarının zamanla bir birine eşitlenmesidir. Tek fiyat kanunun geçerli olduğu durumda reel döviz kuru 1’e eşittir. Tek fiyat kanunu geçerliyken 1 birim ulusal paranın yurtiçi ve yurtdışındaki satın alma güçleri eşit olacaktır.

 

Bir önceki yazımız olan Likidite Nedir? başlıklı makalemizde Likidite Nedir?, Likiditenin Temelleri ve Likiditenin Türleri hakkında bilgiler verilmektedir.

Zahir Nazlı

Genç, yakışıklı, dinamik, kendini okumaya ve yazmaya adamış karizmatik bir karakter.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu