EKONOMİ

Ekonomi Nedir?

Yaklaşık on beş günlük serüvenimizde ekonomi, ekonomiye müdahale araçları ve ekonomik kavramlar bazlı yazılar yazmaya çalışmıştık. Üzerinde çok sık durduğumuz ve tüm insanlığı etkileyen ekonomi nedir, nasıl ortaya çıktı hangi kavramlarla daha fazla ön planda bugünkü yazımızda bunlar üzerinde durmaya ve bilgi vermeye çalışacağım.

Ekonomi sözcüğü eski Yunanca’da hane halkı anlamına gelen oikos sözcüğü ile yönetim anlamına gelen nomos sözcüklerinin birleştirilmesi ile oluşturulmuştur. Bir sözcük olsa bile  zaman içerisinde anlamı oldukça genişlemiş ve farklılaşmıştır. İktisat biliminin konusunun ve kapsamının ne olduğu sorularına pek çok farklı cevap verilmiştir. Bu soruya verilecek yanıt kişinin ekonomi bilimine hangi ideoloji açısından baktığını yanıtlamaktadır.

İnsanoğlunun ilkel yaşamdan itibaren temel ihtiyaçlarını karşılamakla bağlantılı olan, iktisat kavramını kullanmaya başlamıştır. İlkel yaşamda, trampa ekonomisi olarak bilinen, malın diğer bir malla takası ile gerçekleşen ekonomik uygulama ile insanlar çeşitli ihtiyaçlarını sağlamışlardır. Bu durum insanoğlunun ilk tanıştığı ekonomi kavramlarının; ihtiyaç, fayda sağlamak, değer yaratmak ve fiyat olduğunu göstermektedir. İktisat bireyden işletmelere, ülkelere ve tüm dünyaya birbirine bağlanan bir ağdır.

Kapitalizim, tüketim üzerine odaklanmış bir sistem olduğundan ekonomi bilimini de tüketimle ilgili bir çerçevede ele alıp ona göre tanımlamaktadır. Kapitalizmin yarattığı tüketimin olmazsa olmazlığı algısı ihtiyaç olmayan birçok şeyi istenir hale getirmiştir. Bunların gerçekten ihtiyaç olup olmadığı bir yana ekonomi en az tüketim ya da harcamalar. Kadar önemli olan üretim ve paylaşım ilişkilerini de çerçevesi içine alan bir tanıma ihtiyaç duymaktadır. Tüketim, ekonomik faaliyetin itici gücü olsa da insanın üretime geçmesinden sonra; üretim ilişkileri ve sanayi devriminden sonra da paylaşım meselesi tüketim kadar önem kazanmış ve öne çıkmıştır.

Ekonomi Nedir?

İlk dönemlerde sınırı olmayan insan ihtiyaçlarını, kıt kaynaklarla karşılama faaliyetlerini inceleyen bilim dalına ekonomi denirdi. Zamanla bu kavram ihtiyaçlar ve gelişmeler ile birlikte en kapsamlı olan bu tanımla ifade edilmeye başlanmıştır. İnsanların ve toplumların para kullanarak veya para kullanmadan zaman içinde çeşitli mallar üretmektedir. Bunları şimdi veya gelecekte tüketmek üzere, toplumdaki bireyler  gruplar arasında bölüştürmek için kıt üretim kaynaklarını kullanma tercihlerinin incelenmesi ekonomidir.

Toplumların genelinde; üretim, tüketim, gelir, paylaşım, büyüme, kalkınma, gibi toplumsal konuları inceler. Kaynakların kısıtlı olması nedeni ile insanlar farklı seçenekler arasından tercihte bulunmak durumunda kalırlar. Bu sebeple ekonomiye tercih bilimi olarak da tanımlanabilir. Ekonomi, yaşanan olayları neden, sonuç ilişkisi içerisinde inceler. İnsan davranışlarının neden ve sonuçlarını, sadece ekonomik yönünden inceler. İstekler sınırsız kaynakların sınırlı olması ortaya kıtlık sorunu çıkarır. Kıt kaynakların ne kadar, nasıl üretileceği yani üretim yönetimi için yolların belirleneceği ve ne şekilde bölüşüleceği ise ekonomi bilimini doğurmuştur.

Ekonominin Temel Kavramları

Ekonominin Temel Kavramları 
Ekonominin Temel Kavramları

İhtiyaç Kavramı; İnsanın yaşamına devam edebilmesi için solunum, beslenme, giyinme, barınma gibi zaruri ihtiyaçları bulunmaktadır. Hayati olan bu temel ihtiyaçlar dışında kalan ihtiyaçlara ise sosyal ve kültürel ihtiyaçlar denmektedir. Bu durum ihtiyaçlar hiyerarşisi olarak tanımlanmıştır. İhtiyaçlar piramidi de denen bu kavramda. Piramidin tabanını zorunlu ihtiyaçlar, orta kısmını kültürel ihtiyaçlar ve piramidin tepe kısmında sosyal ihtiyaçlar yer alır.

Fayda Kavramı; Mal veya hizmetlerin herhangi bir ihtiyacı giderebilme yeteneği veya derecesidir. Tüketici ihtiyacı olan herhangi bir malı kullandığında tatmin olur. Tüketicinin elde ettiği bu tatmine fayda diyoruz.  Fayda bir başka açıdan, herhangi bir mal ve hizmetin, taşıdığı özelliklere bağlı olarak, herhangi bir ihtiyacı giderebilme yeteneğidir.  Her tüketicinin aynı maldan elde ettiği fayda farklılık gösterebilir.

Değer Kavramı; Mal ve hizmetlere verilen öneme değer denir. Birey ve/veya toplum, bir mal veya hizmetin değerini, o mal ve hizmetin sağladığı fayda, o mal veya hizmetin yeryüzünde bol veya kıt olması ve o mal ve hizmetin kalitesine bağlı olarak tayin eder. Eğer, bir malın değeri salt sağladığı fayda ile ölçülebiliyor olsa idi, suyun elmasdan daha değerli olması gerekirdi. Ancak, insanoğlu bir malın değerini belirlerken, bir mal ve hizmete tüketiciler ne kadar sınırlı ölçüde ulaşabiliyor ise, o ölçüde değer vermektedir.  Dolayısı ile, malın sağladığı fayda, malın bol veya kıt olması ve malın kalitesi, yani üç farklı unsurun birleşimi malın değerinin belirlenmesini sağlamaktadır.

Fiyat Kavramı; Bir mal veya hizmetin değerinin parasal ifadesine ‘fiyat’ denilmektedir. Her hangi bir mal veya hizmetin değeri, o ekonomide geçerli olan ortak değer ölçüsü ile parasallaştırılarak fiyata dönüştürülür. Bu ortak değer ölçüsünün mutlaka bugünkü anlamda kağıt ve madeni para olması şart değildir. İlkel kavim yaşantısında para niyetine kullanılmış tarımsal ürünler, metal parçaları, kolyeler ve altın ve gümüş para da ortak değer ölçüsü olarak değerlendirilmelidir ve kullanılmışlardır. Bir ulusal ekonomide, onbinlerce mal ve hizmetin değeri ortak değer ölçüsü ile fiyata dönüştürüldükten sonra, ortaya çıkan fiyat topluluğuna fiyatlar genel seviyesi veya fiyatlar genel düzeyi denmektedir. Fiyat istikrarı, bir ulusal ekonomi için vazgeçilmez bir unsurdur. Merkez Bankası’nın asli fonksiyonu fiyat istikrarını sağlamaktır.

Ekonominin Alt Dalları

Ekonominin Alt Dalları
Ekonominin Alt Dalları

Ekonomi, incelediği konulara göre pek çok alt dala ayrılır.

Mikro ekonomi; değer taşıdığı kabul edilen tek tek özel olaylar ile ilgilenir. Örneğin, arz ve talep konusunda kişilerin davranışları, bir malın piyasa fiyatı, bir teşebbüsün işleyişi gibi konuları ele alır.

Makro ekonomi; iktisadi bütünler arasındaki ilişkileri inceler. Toplam Talep, Toplam Arz, İstihdam, Milli Gelir, Dış ticaret, gibi kavramlar makro ekonominin başlıca konularını oluşturur.

Para-Banka; Bankaların parasal mevcut ve ihtiyaçları, Merkez Bankası politikaları, paranın fonksiyonları gibi konular işlenmektedir.

Büyüme ve Kalkınma; ülkelerin büyüme koşullarını, kalkınmanın şartlarını, az gelişmişlik, fakirlik gibi konular incelenmektedir.

Uluslararası İktisat; İhracat, ithalat, döviz kurları, tarifeler, kotaların üzerinde durulduğu ekonomi dalıdır.

Türkiye Ekonomisi; Türkiye ekonomisi tarihi, gelişim süreci ve dinamikleri ile ilgili ekonomi dalıdır.

Tarım Ekonomisi; Tarımsal üretimde, maksimum fayda, minimum maliyet, uzmanlaşma başlıkları incelenmektedir.

Ekonomide kullanılan diğer bazı kavramlar ise;

Tüketim Kavramı; İnsan ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla mal ve hizmet kullanılması tüketim  olarak adlandırılır.

Üretim Kavramı; Bir malın faydalılık derecesi artırılarak farklı bir mal haline getirilmesine üretim nedir.

Ara Malı Kavramı; Tüketicilerin doğrudan tüketebildiği ürünleri üretmek için kullanılan girdiye denir.

Üretim Faktörleri Kavramı; Üretim sürecinde kesinlikle olması gereken emek, sermaye, doğal kaynaklar ve müteşebbis girdilerine denir.

Ekonomideki Önemli Kurallar

  • Bir hükümet harcama yaptığında bu harcamayı ülkede yaşayan vatandaştan tahsil eder. Bu ödemler aleni şekilde vergilerle, kapalı bir yol olan enflasyon ile yapılır.
  • Piyasa, borsa yatırımcıların elindeki bilgilerin toplamından oluştuğu için hisse senedi fiyatları, faiz oranları ve döviz kurları hakkında tahmin yapabilmek zordur.
  • Bir neslin maliyetleri sonraki nesillere aktarması uygulanabilir bir durum olarak görülür.
  • Arzu edilen temel ihtiyaçlar uygulanabilir olmayabilir.
  • Kişiler ve toplumlar karşılıklı ödün vermek zorundadır.
  • İnsanlar kendi becerileri, emekleri ve tercihleri hakkında başkasının sahip olduğundan daha fazla bilgi sahibi olabilir.
  • Bütün insanlar teşviklere tepki verir. Buna bağlı olarak da sosyal güvenlik programları her zaman istendiği gibi çalışmamaktadır.
  • Eşitlik ve verimlilik arasında tavizler söz olabilir.
  • Bir oyun veya ekonomide denge hali varsa, insanlar seçimlerinden tatmin olurlar. İyi niyetli kişilerin dışarıdan gelerek koşulları değiştirmesi bu nedenle zordur.
  • Hükümet ve seçmenler de, teşviklere tepki verir. Bu nedenle hükümetler bazen temerrüde düşer veya verdikleri sözleri tutamazlar.

 

 

 

Bir önceki yazımız olan Temel Analiz Nedir? başlıklı makalemizde Temel Analiz Nasıl Yapılır?, Temel Analiz Nedir? ve Temel Analizdeki Makroekonomik Veriler; hakkında bilgiler verilmektedir.

Zahir Nazlı

Genç, yakışıklı, dinamik, kendini okumaya ve yazmaya adamış karizmatik bir karakter.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Göz Atın
Kapalı
Başa dön tuşu