EKONOMİ

Merkez Bankası Faiz Oranlarını Nasıl Belirler?

Faiz Oranı

Dünkü yazımız da; İşlemin yapılış tarihi ile işlemin gerçekleşme, değer kazanma tarihi arasındaki farkı anlatan terim olan valör (Değer, Kıymet) nedir? Valör hesaplama nasıl olur? Sorularına yanıt bulmaya çalışmıştık. Bugünkü yazımızda ise; merkez bankasının görevlerinden biri olan faiz oranlarına etkisi nasıl olur ve neden faiz oranları değişikliği yapar? Sorularına yanıt bulmaya çalışacağız.

Merkez Bankasının Temel Amacı

Dünyada yaşanan gelişmelere paralel olarak kurumsal yapısı, amaçları ve hedefleri yıllar içerisinde değişen Merkez Bankasının bugünkü temel amacı, 1980 sonrası gerçekleşen yapısal dönüşümlerin ardından fiyat istikrarını sağlamak olarak belirlemiştir.

Merkez Bankasının Temel Görevleri

1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu’na göre Bankanın görev ve sorumlulukları beş ana başlıkta toplanıyor. Bu çerçevede; fiyat istikrarı, finansal istikrar, döviz kuru rejimi, banknot basma ve ihraç imtiyazı ve ödeme sistemleri Merkez Bankasının görevleri kapsamında yer alıyor.

Yine aynı Kanun kapsamında;

• Açık piyasa işlemleri yapmak,
• Hükümetle birlikte Türk lirasının iç ve dış değerini korumak için gerekli tedbirleri almak,
• Kur rejimini belirlemek,
• Türk lirasının yabancı paralar karşısındaki değerinin belirlenmesi için işlemler yapmak,
• Ülke altın ve döviz rezervlerini yönetmek,
• Türk lirasının hacim ve tedavülünü düzenlemek,
• Finansal sistemde istikrarı sağlayıcı ve para ve döviz piyasaları ile ilgili düzenleyici tedbirleri almak,
• Mali piyasaları izlemek.

Görevleri de bulunmaktadır.

Merkez Bankasının Yetkileri

Merkez Bankasının temel yetkilerine baktığımız zaman, en önemli özelliği banknot ihracı yetkisi elinde olan tek kurumdur. Bununla birlikte hükümetle birlikte enflasyon hedefi koymak ve buna uygun şekilde para politikası belirlemek. Bankalara kredi vermektedir. Mali piyasaları izlemek amacıyla bankalar ve diğer mali kurumlardan ve bunları düzenlemek ve denetlemekle görevli kurum ve kuruluşlardan gerekli bilgileri isteme ve istatistiki bilgi toplama yetkisine sahiptir.

Merkez Bankası Faiz Oranları Belirleme Yöntemi

Merkez Bankası Faiz kararlarını enflasyonunun gelecekteki seyrine bağlı olarak ve bu seyrin belirlenen enflasyon ile uygunluğuna bakarak almaktadır. Hesap verebilirlik ve şeffaflık ilkeleri gereği, alınan kararlar kamuoyuna açıklanır. Enflasyonu belirleyen temel etkenler; Üretim açığı, Döviz kurları,  uluslararası piyasalardaki petrol ve diğer değerli madenler, mineral fiyatları, belirsiz bekleyişler ve kamu fiyatları olarak sınırlandırılmaktadır. Merkez Bankasının faiz oranlarına ilişkin kararlarında temelde bu unsurların mevcut seyri ile gelecek dönemde alabileceği seyir ve bu seyrin enflasyon üzerindeki etkileri dikkate alınmaktadır. Bu çerçevede, Merkez Bankası;  Toplam arz ve talep, Ücretler, istihdam ve iş gücü birim maliyetleri, Kamu fiyatları, Maliye politikası göstergeleri, Parasal göstergeler ve kredi büyüklükleri, Döviz kuru ve ödemeler dengesi gelişmeleri, Uluslararası mal ve finans piyasalarındaki gelişmeler ve Enflasyon bekleyişlerinin seyri gibi enflasyon üzerinde belirleyici olan değişkenlerin mevcut ve gelecek dönemdeki olası hareketlerini bir bütün olarak dikkate almakta ve çok titiz bir şekilde değerlendirmektedir. (Kaynak; TCMB).

Faiz Oranları Hangi Durumlarda Değişir?

Faiz Oranları Neye Göre Belirlenir
Faiz Oranları Neye Göre Belirlenir

Faiz Oranları Neye Göre Belirlenir?

Merkez Bankası, faiz oranları hakkındaki kararını enflasyonun ileri ki dönemde alacağı duruma ve bu durumun önceden hedeflenen enflasyon oranı ile uygunluğunu kontrol ederek belirler. Enflasyonu belirleyen temel unsurlar üretim açığı, kurlar, bekleyişler, uluslararası piyasalardaki petrol ve diğer minerallerin fiyatları ile kamu fiyatları olarak sıralanabilir.

Faiz Oranları Neden Değişir?

Hizmet ve mal piyasasındaki değişmeler ise hükümetin uyguladığı ekonomik politikalar sonucunda değişiklik göstermektedir. Vergi oranlarının düşürülmesi ya da memur maaşlarına zam yapılması örnekleri bu durum için geçer sayılabilir. Para piyasasındaki değişmeler ise pazardaki arz ve talep dengelerine ek olarak Merkez Bankası’nın para piyasasına müdahalesi sonucunda oluşur. Piyasalarda yaşanan tüm bu değişimler ile yeni bir denge noktası oluşur ve bu da faiz oranlarının yeniden belirlenmesinin önünü açar.

Krediler Faiz Oranlarından Nasıl Etkilenir?

Kişi, sabit faizli kredi kullandığında mevcut faizlerin yükseltilmesi ya da düşürülmesi, kişinin ödemekle yükümlü olduğu taksit tutarını değiştirmemektedir. Fakat eğer kişi, değişken faizli kredi kullanırsa TÜFE endeksine bağlı olarak ödemesi gereken aylık ödemeler de artış ya da azalış yaşanabilmektedir. Bu sebeple enflasyonun yüksek olduğu ülkelerde değişken faizli kredi kullanımı çok fazla tercih edilmemektedir.

Politika Faizi Nedir?

Bankalar, kendilerine fon yaratabilmek için Merkez Bankalarından bir haftalık borç alırlar. Merkez Bankasından alınacak borca karşılık ellerinde ki bono, tahvilleri Merkez Bankasına teminat olarak verirler. Merkez Bankası’da talep edilen bir haftalık borca karşılık faiz belirler. İşte bu faize Politika Faizi adı verilir.

Politika Faiz Oranının Artması ve Yükselmesi Sonrası Neler Yaşanır?

Politika faizinin değeri ekonomiyi ve özellikle bankaların uygulamış olduğu faiz oranlarını etkiler. Şöyle ki Merkez Bankası, aylık olağan toplantısı sonrası para politika faiz oranını yükseltme kararı alırsa, Merkez Bankasından borç para alacak bankalar, açıklanan yüksek politika faizine göre ödeme yapacaktır. Bankalar, bu yüksek faiz sonrası kredi faizlerini, mevduat faizlerini yükseltecektir. Yine yüksek faizden dolayı bankalar, Merkez Bankasından daha az fon satın alacağı için kredi toplam tutarı azalacak ve o da ekonominin durgunlaşmasına neden olacaktır. Yine politika faiz oranlarının yükselmesi, döviz kurunun düşmesine neden olacaktır. Politika faizinin düşürülmesiyle bu sefer bankalar, düşük faizle daha fazla borç para talebinde bulunacak. Bu da kredi toplam tutarını yükselteceği için ekonomi de canlılık oluşacaktır. Ayrıca bankalar, düşük faizli fon aldıkları için maliyetleri düşecek ve bu da kredi, mevduat faizlerine yansıyıp faizin düşmesine neden olacaktır. Politika faizinin düşmesi de döviz kurunun yükselmesine neden olur.

Bir önceki yazımız olan Valör Nedir? başlıklı makalemizde BDDK Açıklaması, Forex Piyasasında Valör Nedir? ve Valör Hesaplama Nasıl Yapılır? hakkında bilgiler verilmektedir.

Zahir Nazlı

Genç, yakışıklı, dinamik, kendini okumaya ve yazmaya adamış karizmatik bir karakter.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Göz Atın
Kapalı
Başa dön tuşu