BANKALAR

Merkez Bankası Nedir ve Görevleri Nelerdir?

Merkez Bankası ve Görevleri

Ülkemizde ilk kez 30.06.1930 tarihinde resmi gazete yayınlanan 1715 sayılı kanun kapsamında diğer kurumlardan bağımsız anonim bir şirket şeklinde kurulmuştur. 3.10.1931 tarihinde resmen görevine başlamıştır. 1715 saylı Kanun kapsamında Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası ünvanı altında özel hukuk kişiliği ve özel sermayenin katılımı ile anonim şirket olarak kurulmuştur. Belirtilen düzenleme çerçevesinde bankanın devletten bağımsız olduğu vurgulanmaktadır. MB 1211 sayılı Kanun kapsamında anonim şirket olarak kurulmuş ve örgütlenmiştir. Bütçe kanunu kapsamına dahil olmayan kendine özgü hukuki statüsü olan bağımsız bir kurumdur.

11 Haziran 1930 yılında anonim şirket olarak kurulan T.C. Merkez Bankası, 1211 sayılı Merkez Bankası Kanununa göre özel hukuk kurallarına tabidir. Merkez Bankasının hisselerinin %51’i Hazine’ye, kalan paylar ise ulusal bankalar, yabancı bankalar, Türkiye’de kurulu ticari kurumlar ve Türk vatandaşı gerçek ve tüzel kişilere aittir.

Merkez Bankası’nın Temel Amacı Nedir?

Bankanın temel görev ve yetkileri 12111 sayılı TCMB Kanununda düzenlenmiş ve asıl amaç fiyat istikrarının sağlaması olarak belirlenmiştir. Fiyat istikrarının sağlanması için Merkez Bankası uygulanacak para politikası ve kullanılacak para politikalarının araçlarını kendisi belirlemektedir.

Bankanın yaptığı fiyat istikrarı tanımında; Ülkede yaşayan yurttaşların tüketim, yatırım ve tasarruf kararlarında olması gereken en düşük enflasyon oranı hedeflenmektedir. Gelişmiş ülkelerde enflasyon oranı %1 ve %3 aralığında olması öngörülmektedir. Fiyat istikrarının sağlanması ekonomik büyüme ve refah düzeyine katkı sağlayacağını belirtmektedir.

Merkez Bankası Temel Görevleri Nelerdir?

Merkez Bankası Temel Görevleri Nelerdir
Merkez Bankası Temel Görevleri Nelerdir

1211 sayılı Kanunda bankanın görev ve sorumlulukları 5 başlık altında toplanmaktadır. Bu kanun diğer  bazı görevlerde bulunmaktadır.

  • Ulusal ve uluslararası ticareti geliştirmek, açık piyasa işlemlerini geliştirmek
  • Paranın değerini korumak ve para politikasının etkinliğini artırmak
  • Kur rejimini belirlemek ve aracılık yapmak
  • Banknot basmak, para dolaşımını sağlamak ve banka parası yaratmak
  • Türk Lirasının diğer döviz ve paralar karşısında değerini korumak ve artırmak
  • Ülke genelinde bulunan döviz, altın rezervlerini yönetmek ve kaynak kullanımlarını iyileştirmek
  • Türk Lirasını hacim ve tedavülünü düzenlemek
  • Mali piyasaları izlemek, mali  ve  iktisadi konularda devlete danışmanlık yapmak
  • Kısa süreli fonları, uzun süreli fonlar haline getirmek,
  • Devletin veznedarlık görevini yamak
  • Gelir ve servet dağılımını etkilemek
  1. Fiyat İstikrarı: Fiyat istikrarı ile asıl amaç enflasyonun dengede tutulması hedeflenmektedir. Kurum araç bağımsızlığına sahiptir.
  2. Finansal İstikrar: Merkez Bankası için düzenleyici amaç özelliğine sahiptir. Ekonomik sistem için para ve döviz piyasaları ile ilgili düzenleyici önlemler almaktadır.
  3. Döviz Kuru Rejimi: Hükümet ile birlikte döviz kurumu rejimini belirler ve biçimlendirir.
  4. Banknot Basma ve İhraç İmtiyazı: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 87. maddesine göre para basma yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisine (TBMM) aittir. Ancak TBMM banknot basma ve ihraç yetkisini süresiz olarak Merkez Bankasına devretmiştir.

  5. Ödeme Sistemleri: Merkez Bankası; fonların ve menkul kıymetlerin güvenli ve hızlı bir şekilde aktarılması ve mutabakatının gerçekleştirilmesi için yeni sistemler kurmak, kurulmuş ve kurulacak sistemlerin kesintisiz işlemesini sağlamak, gözetimini gerçekleştirmek ve gerekli düzenlemeleri yapmakla yükümlüdür.

Anonim bir şirket olan Merkez Bankasının denetimi banka içi ve banka dışı denetimler olarak yapılmaktadır. İç denetim, bankanın yıllık denetimini Banka Meclisini ve Denetleme Kuruluna ibra konusunda karar almak suretiyle gerçekleştirmektedir. Merkez Bankası Kanunu’nun 42. maddesi gereğince cumhurbaşkanının Bankanın işlem ve hesaplarını denetleme yetkisi bulunmaktadır. Bu doğrultuda her yıl nisan ve ekim aylarında Bankanın uygulayacağı ve uyguladığı para politikaları hakkında cumhurbaşkanına rapor sunuluyor. Bununla birlikte Banka, faaliyetine ilişkin olarak yılda iki defa TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunu bilgilendiriyor. Ayrıca Devlet Denetleme Kurulunun yetki alanının Merkez Bankasını kapsadığı da belirtilmektedir.

 

Bir önceki yazımız olan Sukuk (Kira Sertifikası) Nedir? başlıklı makalemizde Kira Sertifikası (Sukuk) Nasıl Alınır?, Sukuk (Kira Sertifikası) Nedir? ve Sukuk Fonlarının Kullanımı hakkında bilgiler verilmektedir.

Zahir Nazlı

Genç, yakışıklı, dinamik, kendini okumaya ve yazmaya adamış karizmatik bir karakter.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu