EKONOMİ

Ödemeler Dengesi Nedir?

Ödemeler Dengesi

Bir ülkenin dünyadaki diğer ülkeler ile belirli bir hesap döneminde gerçekleştirdiği ekonomik işlemlerden olan ödemeler dengesi (bilançosu) nedir? Bilançonun kalemleri nelerdir? bugünkü yazımızda ülkelerin ekonomileri için önem arz eden ekonomik işlemlerin özetini gösteren hesap dökümü hakkında yazmaya çalışacağım.

Ödemler bilançosu bahse konu ülkelerin makroekonomik göstergelerinden olan, kalkınma hızı, enflasyon oranı, gelir dağılımı ve döviz kuru ile bağlantılıdır. Ekonomik politikaların belirleyicisi olarak çok önemlidir. Uluslararası ekonomik ilişkiler; mal, hizmet ve diğer faktör hareketleri şeklinde görülmektedir. Herhangi bir ülkenin, diğer ülkeler ile bu tür ilişki içinde olmaması ekonomik kalkınması mümkün olamaz.

Ülke, üretim hacmini genişletebilmek için bir başka ülkeden yatırım malları, ara malları, ham madde satın almak ve teknoloji transferi yapmak zorundadır. Bunları gerçekleştirebilmek için, ülkenin yeterli döviz birikimine sahip olması gerekir. Bu birikim ise diğer ülkeler ile ekonomik ilişkiler kurularak sağlanabilmektedir. Ülke ihracat ve turizm sektörlerini teşvik edecek ya da borçlanacaktır.

Ödemeler Dengesi Nedir?

Bir ülkede yaşayan yerleşik kişilerin başka ülkelerde yaşayan yerleşik kişilerle belirli bir dönem içinde yapmış oldukları ekonomik işlemlerin sistematik kayıtlarını elde etmek üzere hazırlanan istatistiksel rapora verilen isimdir. Ödemeler dengesi istatistikleri aylık, üç aylık periyotlar ve yıllık olarak belirli dönem aralıklarıyla ölçer aynı sürelerle yayınlanır.

Ödemeler bilançosu istatistikleri değerlendirilirken; üç temel ilke göz önünde bulundurulur. Çift kayıt prensibine göre, her bir işlem için bir alacak ve bir borç olmak üzere iki ayrı kaleme eşit değerde karşılıklı iki kayıt yapılır.

Ödemeler Dengesi İlkeleri

1- Çift Kayıt: İşlemlerin giriş ve çıkışlarını gösterecek şekilde iki farklı kalem olarak kaydedilmesidir.

2- Mülkiyet Değişimi: Alacak ve borç durumunun mülkiyet değişiminde gerçekleşmesidir.

3- Piyasa Değeri: Ekonomik işlerde piyasa fiyatları değerlendirilmektedir. Alıcı ve satıcının alama ve satmaya ikna oldukları fiyattır.

Ödemeler Dengesinin Kalemleri Nelerdir?

Ödemeler Dengesinin Kalemleri Nelerdir
Ödemeler Dengesinin Kalemleri Nelerdir

Ödemeler dengesi 5 kalemden oluşmaktadır.

1- Cari işlemler: a) Dış Ticaret (İthalat İhracat), b) Görünmeyen İşlemler (Turizm, Yabancı Sermaye Gelir Giderleri, Banka ve Sigortacılık Hizmetleri, Ulaşım, İşçi Gelirleri ve Özel Hizmetler) c) Tek taraflı Transfer Hesabı

2- Sermaye hareketleri; a) Uzun Vadeli Sermaye İthali, b) Uzun Vadeli Sermaye İhracı, c) Kısa Vadeli Sermaye İthali d) Kısa Vadeli Sermaye İhracı

3- Resmi Rezerv Hesabı; a) Döviz Hareketleri, b) Altın Hareketleri, c) IMF Rezerv Pozisyonu

4- Net Hata ve Noksan

1- Cari İşlemler Hesabı: 

a) Dış Ticaret Dengesi: İthalat ve ihracat dengesine denir. Ticaret dengesinin pozitif olması, ülkenin dış ticarete sattığı malların değerinin dış ticaretten satın aldığı malların değerinden büyük olduğu anlamına gelir.

b) Hizmetler dengesi: Bir ülkenin diğer ülkeler ile dış hizmetler toplamına denir. Hizmet dengesinin pozitif olması hizmet ihracatının hizmet ithalatından büyük olduğunu gösterir.

c) Birincil gelir dengesi: Bir ülkenin diğer ülkeler ile arasındaki ücret ödemeleri ve yatırım gelirlerinin toplamına denir.

d) İkincil gelir dengesi: Ülkeler arasında bağış ve hibe şeklinde yapılan karşılıksız transferler, uluslararası kuruluşlara yapılan aidat ödemeleri, yurt dışında çalışan işçilerin gönderdikleri dövizler, sürekli oturmak üzere ülkeye göç edenlerin beraberinde getirdikleri paralar bu hesaba kaydedilir.

2- Sermaye Hesabı: 

Üretilmeyen ve finansal olmayan varlıklardaki değişim  bu hesapta izlenmektedir.

3- Finans Hesabı: 

a) Doğrudan yatırımlar: Yatırımcının yaşadığı ülkede ekonomi dışındaki bir ekonomide yaptığı fabrika, şirket, banka, alışveriş merkezi vb. uzun vadeli yatırımları kapsamaktadır.

b- Portföy yatırımları: Tahvil, bono, hisse senedi gibi menkul değerlere yapılan yatırımları kapsamaktadır.

c- Diğer yatırımlar: doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları ya da rezerv varlık dışında kalan tüm finansal işlemleri içermektedir.

d- Rezerv Varlıklar: Merkez Bankası’nın rezervlerindeki değişimi göstermektedir. Rezerv varlıklar, Merkez Bankası’nın altın rezervlerini, döviz rezervlerini ve IMF bünyesindeki rezervlerini kapsamaktadır.

4- Net Hata ve Noksan: 

Ödemeler Dengesinde her işlem iki kez kaydedildiği için sonuçta bütün hesapların sıfır çıkması gerekmektedir. Bu sebeple ortaya çıkan fark ters işaretli olarak net hata ve noksan adı altında yazılmakta ve ödemeler dengesi dengeye gelmektedir.

Bir önceki yazımız olan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) Nedir? başlıklı makalemizde Hangi Ürünlere ÖTV Uygulanır?, ÖTV İstisnası Nedir? ve Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) Nedir? hakkında bilgiler verilmektedir.

Zahir Nazlı

Genç, yakışıklı, dinamik, kendini okumaya ve yazmaya adamış karizmatik bir karakter.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Göz Atın
Kapalı
Başa dön tuşu