PetrolYATIRIM

Petrol Fiyatları Neden Artar?

Bugünkü yazımızda ise ham petrol/petrol fiyatlarındaki değişim ve petrol fiyatları neden artar? Petrol, küresel ölçekte ardılı az olan enerji tüketimi içindeki yaklaşık %30-35’lik payıyla en fazla tüketilen yenilenemeyen enerji kaynağıdır. Farklı kaynakların enerji tüketimindeki payı her geçen gün artıyor. Ulaşım sektöründeki kullanım payı dikkate alındığında, petrol ve türevlerinin gelecek yıllarda alternatifsiz en fazla tüketilen enerji kaynağı olacağı tahmin edilmektedir.

Petrol ve türevlerinin uluslararası düzeyde enerji tüketiminde ilk sırada olmasından dolayı, petrol fiyatları ülke ekonomilerini önemli oranda etkilemektedir. Petrol fiyatları ve katma değer olarak getirisi ülke ekonomilerine doğrudan etki eder ve etkisinin büyüklüğü önemli oranda hissedilmektedir. Ülkelerin petrole bağlılığı ve petrol gelirleri/giderleri milli gelir içindeki payına bağlıdır. Petrol ve ham petrol fiyatındaki değişimler, kesin petrol ithal eden ülkelerde, ödemeler dengesi, fiyatların genel seviyesi, istihdam olanakları, milli gelir gibi çeşitli makro ekonomik verileri etkilemektedir. Petrol fiyatındaki değişimlerin kesin petrol ihraç eden ülke ekonomilerine en önemli etkisi, ihracat gelirleri doğrudan milli gelir olmakta ve ülkelerin yurt içi milli hasılalarını artırmaktadır.

Petrolün ücreti, serbest piyasada alım satımı yapılan diğer mallar gibi, temel, yapısal olarak arz-talep dengesi ile belirlenmektedir. Ekonomik faaliyetlerin çoğu doğrudan veya dolaylı olarak petrole bağlıdır. Petrol rezervlerinin sınırlı olması, mevcut rezervlerin yaklaşık %77’sinin ve petrol üretiminin yaklaşık %42’sinin OPEC üyesi ülkelerin kontrolünde bulunmaktadır. Petrol piyasasını diğer piyasalardan ayırmaktadır. Ayrıca, arz-talep dengesine kısa veya uzun dönemde etki eden veya etmesi beklenen faktörler spekülasyonlara zemin hazırlamakta ve fiyatlarda büyük dalgalanmalara yol açmaktadır. petrol fiyatları neden artar?

Petrol Fiyatları Neden Artar?

Petrol fiyatları üzerinde belirleyici olan temel ve diğer unsurlar vardır. Temel unsurlar olan arz-talep dengesi uzun periyotta etkili olurken, diğer etkenler ise daha  kısa sürede etkili olmaktadır. Petrolün yenilenemeyen kıt bir kaynak olması ve yakın bir alternatifinin olmaması nedeniyle petrolü yüksek ranta maruz bırakmaktadır. Petrol fiyatlarını artırmaktadır.

Petrol Fiyatlarını Artıran Etmenler

Petrol Fiyatlarına Etki Eden Faktörler
Petrol Fiyatlarına Etki Eden Faktörler

OPEC ve Petrol Piyasası

OPEC bünyesinde bulunmayan diğer petrol üreticisi ülkeler, ürettikleri petrolü iç piyasalarında tüketmektedirler.  OPEC üyesi ülkeler ise ürettiği petrolün iç piyasa tüketimden fazla kalan petrolün bir kısmını ihraç etmektedir. OPEC dışındaki petrol üreticisi ülkeler, tam kapasite ile üretim yaptıkları halde petrol talebini karşılayamadıklarından, OPEC gönüllü değişen üretici durumundadır. Hedeflenen fiyat aralıkları, arz ve talepte dengeleyici rol oynamaktadır. OPEC, özellikle de Arap Ülkelerinde, fiyatları en yüksek seviyede tutmak için, petrol talebinin düşmesi durumunda üretimi kısarken, talebin artması durumunda üretimi artırmamaktadır.

Arz Talep Dengesi 

Petrolün yerine kullanılabilecek alternatiflerinin olmaması ve küresel ekonominin petrole olan bağımlılığının çok önemli olduğu söylenilebilir. Petrol talebinin fiyat esnekliğinin düşük olmasına sebep olmaktadır. Kısa dönemde, talep miktarı fiyat dalgalanmalarından çok fazla etkilenmediğinden talep esnekliği oldukça düşüktür. Uzun dönemde ise, ülkelerin enerji yoğunluğunun düşmesi ve alternatif enerji kaynaklarının kullanımı –sınırlı olan alternatif enerji kaynaklarının fiyatları, büyük ölçüde petrol fiyatları ile paralellik gösterse de- nedeniyle nispi olarak daha esnektir.

Petrol talebinin artmasının temel sebebi ise dünya nüfusu ve kişi başına düşen payın artış göstermesidir. Petrol üretimi, taleple aynı oranda olmadığı için fiyatlar artış yönlü olmaktadır. Fiyatlarda ki artışa rağmen, petrol talep artışı devam etmiştir.

Petrol Üretim Maliyeti

Petrol üretim maliyetlerini; işletme giderleri, arama giderleri ve geliştirme giderleri oluşturmaktadır. Üretim maliyetleri, aramanın karada veya denizde olması, üretim yapılan sahanın topoğrafik yapısı, kullanılan teknolojik gereçler, üretim miktarı gibi faktörlere bağlı olarak değişmektedir.  Ortadoğu’da üretilen petrol, Kuzey Denizi gibi bölgelerde üretilen petrolden daha düşük üretim maliyetine sahiptir.
Yeni rezervler alanların keşfedilmesinin zorlaşması, keşfedilen rezervlerin yetersiz olması, eski ve yeni rezervler alanların geliştirilmesi ve petrol çıkarmanın giderek daha zorlaşması gibi nedenlerle petrolün üretim maliyeti artış göstermektedir. Üretim maliyetlerindeki artışlar  piyasa fiyatını etkilemektedir. Petrol üretiminin devam edebilmesi için, piyasa fiyatının artan marjinal maliyetleri karşılayacak ölçüde yüksek olması gerekmektedir.

Kısıtlılık ve Kıtlık Rantları

Petrolün yenilemeyen bir kaynak olmasından dolayı mevcut sınırlı kaynakların bir gün sona ermesi beklenmektedir. Petrol fiyatları zaman içinde kıtlık rantına maruz kalmaktadır. Kıtlık rantı geçmiş dönemlerde petrol fiyatlarının değerlendirilmesinde önemsiz gibi gözükse de; artan talep ve mevcut kaynaklar değerlendirildiğinde, önümüzdeki yıllarda önem kazanarak fiyatları yukarı yönde etkilemesi beklenmektedir.

Diğer Etmenler

Petrol Yatırımları

Petrol arama, geliştirme ve üretim sektörüne yapılan yatırımlar ve bu yatırımların sürekliliği, petrol fiyatlarını orta ve uzun vadede doğrudan etkilemektedir. Sektöre yapılan yatırımlar, yeni rezerv keşiflerini, mevcut rezervlerin genişletilmesini ve yeni teknolojiler kullanılarak üretimin artırılmasını sağlamaktadır. Ancak; sektöre yapılan yatırımların geri dönüşümü uzun yıllar almakta, hatta arama yatırımları geri dönüşmeme riski taşımaktadır. Yatırımlar, dolayısıyla uzun dönem arz trendi, büyük ölçüde gelecekteki fiyat beklentilerine bağlıdır. Geniş rezervlere sahip şirketler ve ülkeler gelecekteki fiyat beklentilerine göre yeni rezerv keşifleri, geliştirme teknolojisi, üretim, rafineri ve taşıma alt yapısına ne kadar bütçe ayıracaklarını belirlemektedir. Petrol sektörünün önemli ölçüde yatırım ihtiyacı olduğunu ve bu yatırımların yapılmadığını, bu durumun önümüzdeki yıllarda petrol fiyatlarını artıracağını ifade etmektedir.

Enerji İhtiyacı

Ülkelerin enerji ihtiyaçları arttıkça,  petrol talebi de artacağından fiyatlar da buna paralel olarak artacaktır. Petrol fiyatlarının artışına etki eden faktörlerin başında gelmektedir.

Spekülasyonlar/Söylentiler

Söylentilerin petrol fiyatlarını etkilediği görülse de uzun vadede etki etmeyeceği görülmektedir. Günlük bazda az bir artışa yol açmaktadır. Kısa vadede kar sağlayan araç haline gelmektedir.

Jeopolitik Konum

Petrol üretiminin yoğun olduğu ülkelerdeki siyasi kargaşa ve belirsizlikler, savaşlar, terörist gurupların faaliyetleri, jeopolitik sebepler, arz talep dengesini bozacak söylentiler petrol fiyatları üzerinde belli dönemlerde etkili olmaktadır. Uluslararası finans kuruluşları istikrarsız ekonomiler, iç çatışmalar ve terör faaliyetlerin yoğun olduğu bölgelerdeki yeni petrol yatırımlarını riskten dolayı finanse etmek istememekte bu durum dolaylı olarak fiyatlara yansımaktadır.

Stoklar ve Stok Alanlarının Yetersizliği

Petrol İhraç eden  ve petrol ithal eden ülkelerin stok durumları petrol fiyatlarını etkilemektedir. Güvenli stoklar petrol fiyatlarındaki istikrarsızlığın önüne geçmektedir. OPEC petrol fiyatlarının belirli bir limitin altına düşmemesi için petrol üretim kotalarını ve stokları sınırlamaktadır.

Yedek Üretim Kapasitesi 

OPEC ülkeleri dışındaki ülkelerde yedek depolama kapasiteleri bulunmamaktadır. Bu da petrol fiyatlarının kısa dönemde etkilenmesine yol açmaktadır. Yedek üretim kapasitesi arz talep oranını dengelemekte söylentilere mahal vermemektedir.

Doğal Olaylar ve Felaketler

Kasırgalar, depremler, volkanik yanmalar ve diğer doğal olaylar petrol arzını artırmaktadır.

Yenilenebilir ve Alternatif Enerji Kaynakları

Güneş, Rüzgar, Hidrolojik, Jeotemal enerjiler, doğal gaz ve diğer alternatif enerjiler ikame mallar olmadığından petrol fiyatlarının düşüşünü etkilememektedir.

Doları Etkisi

Petrol Fiyatlarının dolar endeksli ve dolar bazlı fiyatlandırılması dolardaki hareketlilik petrol fiyatlarına yansımaktadır.

Çevresel Etmenler

Petrolün kullanımı ile çevresel değerlerin zarar görmesi artan çevre kirlilikleri, petrol kullanım ve yatırım kararlarını etkilemektedir.

 

 

 

 

 

 

Bir önceki yazımız olan Altın Neden Yükselir? başlıklı makalemizde Altın, Altın Neden Yükselir ve Altının Yükselmesini Etkileyen Faktörler hakkında bilgiler verilmektedir.

Zahir Nazlı

Genç, yakışıklı, dinamik, kendini okumaya ve yazmaya adamış karizmatik bir karakter.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu