EKONOMİ

Vergi Nedir?

Önceki yazılarımızda vatandaşlara gelir getirici; değerli madenler, döviz, tahviller, hisse senetleri vb. ürünlerden söz etmiştik. Bugünkü yazımızda ise Kamu hizmetlerinin karşılanması amacıyla şahıslardan alınan paralar olan vergi ve vergi türlerinde bahsetmeye çalışacağım.

Vergilerin temel işlevi devletin sosyal mal ve hizmet üretebilmesi için kaynak sağlamasıdır, ancak Keynes’yen iktisadın ortaya çıkması ile birlikte tam istihdam ve büyümeyi sağlamak için fonksiyonel maliye gündeme gelmiştir. Bu anlayışa göre vergiler maliye politikasının da bir aracı olarak görülmeye başlanmıştır. Vergilerin ekonomik ve sosyal amaçlar taşımasında 1929 ekonomik buhranının da büyük etkisi olmuştur. Söz konusu amaçlara ulaşmak için vergilerin miktarında ve bileşiminde yapılan düzenlemeler vergi politikasını oluşturur.

Anayasada yer alması nedeniyle yerine getirilmesi zorunlu ve çok önemli bir ödevdir. Vergilerin zorla alınması anayasada yer almasından ve vatandaşlık görevi olmasından kaynaklanmaktır. Dolayısıyla kimsenin vergi ödememe gibi ya da ödeme konusunda direnme gibi bir tercihi söz konusu olamaz.

Anayasamızın 73. maddesinde vergi tanımı ve vergilerin alınması ile yetkili organlar açıkça belirtilmiştir. Vergileme yetkisi devletindir ve egemenlik gücüne dayanarak devlet kişilerden vergi alır. Kamusal hizmetlerin yerine getirilebilmesi için yapılacak harcamalarda vergiler, çok önemli bir mali kaynak oluşturmaktadır.

Vergi Nedir?

Devletin ya da devletin yetkilendirdiği kamu tüzel kişilerinin kamu harcamalarını karşılamak üzere yasalar çerçevesinde gerçek ve tüzel kişilerin ödeme gücü üzerinden zora dayanarak ve karşılıksız olarak aldığı parasal değerlerdir. Anayasal bir zorunluluk olan vergi herkesin ödeme gücüne göre ödemekle yükümlü olduğu bir görevdir.

Verginin Konusu

Üzerine vergi konulan ve bu nedenle doğrudan ya da dolaylı bir şekilde verginin kaynağını oluşturan ekonomik unsurdur. Borcun oluşmasına neden olan ekonomik unsurlar verginin konusunu oluşturmaktadır. Konunun tanımı tam olarak yapılamamıştır. Verginin konusu verginin temel öğesidir. Konusu belli olmayan bir verginin konulup ve alınması mümkün değildir. Vergilerin kanuniliği ilkesi gereği verginin konusunun belirtilmesi zorunludur. Verginin konusu verginin nelerin üzerinden hesaplandığını ve nelerden alındığını ifade eder. Vergilerin alındığı yerlere göre vergi konusu üç başlıkta karşımıza çıkmaktadır.

1- Gelir: Kişilerin çalışması karşılığında ve çalışma dışında elde ettiği her türlü kazanca denir. Kişilerin gelirleri onların verdi ödeme gücünü gösterir. Gelir şahısların servet ve harcamalarında da etkilidir. Gelirlerin tamamının vergilendirilmesi mümkün değildir.

2- Servet: Kişilerin gelirlerinin birikmiş kısmına denir. Servetler vergi ödeme gücününün belirlenmesinde önemli göstergelerdir. Servetlerin oluşmasıyla vergiler meydana gelmektedir.

3- Harcama: Para, döviz ya da para olarak ifade edilen iktisadi değerlerin bir amaç doğrultusunda elden çıkartılmasıdır. Gelirin, ihtiyaçları karşılamak üzere çeşitli mal ve hizmetleri satın almak ya da bir takım faaliyetlerden faydalanmak amacıyla elden çıkarılan kısmıdır. Harcama gerçekleştirildiği anda vergiye konu olmaktadır.

Vergilerin İlkeleri

Vergilerin doğru bir şekilde uygulanabilmesi ve başarılı bir sonuç elde edilebilmesi için belirlenen ölçütlere vergi ilkeleri denir.

1- Vergide Adalet İlkesi: Toplumlara toplumda yaşayan kişilere alışkanlıklarına, gelenek, görenek ve adetlerine göre farklılık gösterir. Belirtilen adalet ilkesi toplumlara göre farklılıklar gösterir. Adaletin sağlanabilmesi için asgari geçim sınırı vergilendirmenin altında tutulmalı. Sermaye ve iş gelirleri ayrı ayrı vergilendirilmelidir. Ekonomik, Siyasi ve  sosyal bazı nedenlerden bazı grup, kişiler ya da derneklerden vergi alınmamaktadır. bu duruma vergi muafiyeti olarak adlandırılır.  Alınması gereken vergilerin bazı konuların dışında tutulması ise vergilerde istisna olarak tanımlanmaktadır.

2- Vergide Kesinlik İlkesi: Alınan vergilerin iadesi söz konusu değildir. Teşvik amaçlı ödenen bazı vergilerin iade uygulamaları bu ilkeyi ortadan kaldırmaz.

3- Vergide Ekonomiklik İlkesi: Vergiden beklenen hasılatın belirli bir dönem içinde elde edilmiş olması ve elde edilirken en az masrafla yani harcamaların asgari seviyede tutularak tahsil edilmesini öngörmektedir. Burada önemli olan hem vergilerin tahsilatının zamanında yapılabilmesi ve vergi maliyetinin en düşük seviyede tutulabilmesi amaçlanmaktadır.

4- Vergide Uygunluk İlkesi: Vergiler mükellefler için en uygun ve doğru bir zamanda, en uygun biçimde alınmalıdır. Toplumun yapısına uyumlu olarak, ekonomiyi zorlamadan elde edilen bir gelir olmalıdır.

5. Verginin Yasallığı İlkesi: Vergileme ilkelerinin oluşumunda, Anayasa’nın sadece doğrudan vergi ile ilgili hükümlerinin değil, tümünün dikkate alınması gerekir.

Vergi Özellikleri

Vergilerin Özellikleri
Vergilerin Özellikleri

Vergiler Zora Dayanır: Vergiler ile ilgili ödevlerin yerine getirilmemesi durumunda kamu idaresinin zora başvurmasıdır. Bu kapsamda cezalı tarhiyat, gecikme faizi uygulaması ve cebri takip işlemleri verginin zora dayandığını gösteren unsurlardır.

Vergi kanuna dayanılarak alınır: Meclisler tarafından yapılan kanunlar çerçevesinde alınır. Ancak, Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Bakanlar Kuruluna verilebilir.

Kamu harcamalarına karşılık alınır: Kamunun harcamalarını karşılamak için alınır.

Ödeme gücüne göre alınır: Vergilemenin ödeme gücü ilkesine yapılması Anayasamızda da yer almakla birlikte pek çok vergide, özellikle dolaylı vergilerde, ödeme gücü ilkesi uygulanamadığı görülmektedir. Bu nedenle ödeme gücüne göre alınma, vergilemede bir ilke olmakla birlikte tüm vergiler için geçerli bir özellik olmaktan, en azından pratikte, uzaktır.

Kişisel karşılığı bulunmamaktadır: Kişiler vergilerini ödemekle yükümlüdür. Bu vergiler kamu harcamaları için kullanılır. Kişinin kamu harcamalarından elde ettiği fayda ile ödediği vergiler arasında doğrudan bir ilişki aranmaz.

Parasal değerlerle alınır: Vergiler mal veya hizmetle değil, doğrudan para ile ödenir.

Bir önceki yazımız olan Döviz Kuru Nedir? başlıklı makalemizde Döviz Arbitrajı Nedir?, Döviz Kuru Çeşitleri Nelerdir? ve Döviz Kuru Nedir? hakkında bilgiler verilmektedir.

Zahir Nazlı

Genç, yakışıklı, dinamik, kendini okumaya ve yazmaya adamış karizmatik bir karakter.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu